Trong những năm trở lại đây, Nhật Bản luôn nằm trong danh sách những quốc gia có nên giáo dục đẳng cấp thế giới. Có rất nhiều các yếu tố kết hợp lại để tạo nên thành tựu này nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn nằm ở việc họ chọn phát triển đạo đức làm tiêu chí cốt lõi của cho nền giáo dục của mình.

(Bé chào cô khi đến lớp và chào tạm biệt mẹ)

Sau nhiều thế kỷ vận dụng các học thuyết của Khổng Tử vào trong các thể chế về giáo dục thì từ sau chiến tranh thế giới thứ 2 tức vào giữa những năm 1947 đến 1950 Nhật Bản đã thiết lập lại một hệ thống giáo dục mới và chọn Mỹ làm mẫu và việc tái thiết thành công ấy đã giúp Nhật Bản đạt được những thành tựu vượt bậc và được cả thế giới công nhận nhất là trong vấn đề giáo dục đạo đức con người.

Giáo dục đạo đức của Nhật tập trung vào 3 điểm chính. Đó là Tôn trọng cuộc sống, mối quan hệ cá nhân và cộng đồng và cuối cùng là ý thức về trật tự dọc. Trật tự dọc ở đây phần lớn bị chi phối bởi học thuyết Khổng Tử được Nhật Bản tiếp thu từ những thế kỷ trước, hiểu một cách khái quát, thì đó chính là tính tôn ti trật tự, đặt các giá trị về truyền thống như gia đình lên trên, các thành viên gắn bó với nhau bởi tình cảm tự nhiên chứ không phải bởi quyền lực hay bất kỳ tác động nào khác. Đạo đức là một khái niệm trừu tượng. Vậy người Nhật đã hiện thực hóa nó như thế nào.

Đầu tiên là về thời lượng. Một tuần một bài và giáo viên là người soạn chính thức cho bài học ngày hôm đó. Các giáo viên Nhật Bản luôn có sự đầu tư nghiêm túc đối với giờ học về đạo đức. Từ mầm non, các bé được học về những nguyên tắc ứng xử cơ bản và từ tiểu học trở lên là các bài học cụ thể. Nhưng cho dù đó là bài học về nguyên tắc ứng xử hay một bài học cụ thể thì các giáo viên luôn cố gắng lồng ghép các giá trị nhân văn vào trong đó để học sinh hiểu và thực hành trong cuộc sống. Một buổi để học và một tuần để thực hành

(Cùng cô và các bạn thực hành làm bánh ngay tại lớp)

Tạo hình huống để học sinh cùng nhau thảo luận và đưa ra phương án giải quyết. Các tình huống được đưa ra rất đa dạng, có thể là cách ứng xử trong ăn uống hằng ngày, cách giao tiếp với người lớn, bạn bè, cách hành xử nơi công cộng… Tất cả những nội dung này đều do giáo viên của lớp tự suy nghĩ và thực hiện tuy vậy họ vẫn phải bám theo mục tiêu giáo dục chung của chính phủ Nhật Bản. Từ những tình huống được đưa ra, các bé sẽ đưa ra ý kiến của mình và cô giáo sẽ chính là người cuối cùng giúp trẻ định hướng và sẽ sẽ tự giác ngộ chính bản thân mình. Sau những giờ học như thế, kết hợp với sự giáo dục của cộng đồng và gia đình dần dần các bé sẽ trở thành những con người có tư cách hành vi chuẩn mực theo đúng với tinh thần Nhật Bản.

Bước cuối cùng, cũng là bước quan trọng nhất đó là là thực hành. Các chương trình ngoại khóa được nhà trường tổ chức, trẻ sẽ cùng giáo viên của mình ra ngoài. Tùy theo nội dung bài học đã được lên một cách chi tiết trước đó mà trẻ sẽ có giờ ngoại khóa tương ứng. Đây là thời gian để cho bé được thực hành và được quan sát hành vi của những người xung quanh bé.

Chính vì được giáo dục một cách bài bản từ nhỏ và có môi trường để tương tác từ khi trẻ bắt đầu hình thành nhân cách như thế cho nên ta cũng không quá ngạc nhiên khi lần đầu tiên đến Nhật hoặc tiếp xúc với những người Nhật Bản chúng ta có thể cảm nhận được sự chuẩn mực, nghiêm túc của họ. Và vì thế những người Nhật luôn được thế giới đánh giá cao không chỉ ở tinh thần làm việc, kiến thức mà họ còn được đánh giá cao về nhân phẩm và tư cách đạo đức.

Với mong muốn những đứa trẻ tại Việt Nam cũng được sống trong điều kiện giáo dục tương đương, trường Song ngữ liên cấp Sakura – Olympia luôn cố gắng lồng ghép và đưa các bài học về đạo đức vào trong chương trình học và mỗi bản thân giáo viên tại trường và một tấm gương sáng cho trẻ noi theo. Chúng tôi hi vọng sẽ góp phần nhỏ vào việc đào tạo nên một thế hệ mới giàu kiến thức và nhân cách, góp phần to lớn vào sự phát triển của đất nước, xã hội.

 

(Lê Quyên)