Không chỉ mẹ Việt mà các mẹ phương Tây có không ít người chung quan điểm dạy con nghe lời bằng phần thưởng, mua chuộc hoặc trừng phạt, doạ nạt. Nhiều khi tư tưởng đó quá quen thuộc trong văn hoá đến mức ít bố mẹ nào nghĩ đến hậu quả của chúng. Học giả Elizabeth Finely có viết: “Đừng bao giờ dựa vào phần thưởng và trừng phạt để khuyến khích thái độ vị tha. Cả hai đều đưa ra những thông điệp không tốt: sự tử tế chỉ là một thứ hàng hoá có thể trao đổi được. Cuối cùng thì sự trợ giúp thân thương và làm gương cho con là những bài học tốt nhất để bồi đắp lòng trắc ẩn!”
Với trẻ em, những phương pháp dạy bằng trừng phạt, doạ dẫm, hay mua chuộc, treo thưởng đều làm cho đứa trẻ lệ thuộc và sợ hãi. Lệ thuộc để có những phần thưởng khi có hành vi tích cực, và sợ hãi cha mẹ khi làm việc không tốt.
Xin được tổng hợp nghiên cứu của Barbara Coloroso – một diễn giả về giáo dục nuôi dạy con và kỷ luật trường học:
1. Dọa dẫm và trừng phạt
Bố mẹ thường hay nghĩ mình là người lớn phải có uy và muốn con phải nghe lời. Doạ dẫm, trừng phạt thực ra chỉ để thể hiện cái uy quyền kiểm soát của người lớn. Nhưng đối với trẻ em, chúng bị khuấy động sự giận dữ, khi bị tước đoạt khả năng được chia sẻ, chúng sẽ tìm cách lảng tránh thừa nhận hành vi của mình. Nghiêm trọng hơn điều này còn cướp đi nhận thức về tự trọng và giá trị bản thân của một đứa trẻ.
Trẻ em là phản chiếu của người lớn, nên nếu bố mẹ dạy con bằng cách trừng phạt hay doạ dẫm, trẻ thường có các biểu hiện:
– Sợ hãi và nhút nhát, bị động. (Nếu mình không làm theo lời bố mẹ, mình sẽ phải nhịn đói, nếu mình còn chơi thì bố sẽ đánh mình,…). Nhưng hậu quả khi trẻ đủ lớn chúng sẽ chống đối và bỏ đi.
– Chống đối, trút cơn giận lên người khác. (Nếu mẹ đánh mình khi mình sai, thì tại sao mình không đánh bạn được?). Và nguy hiểm hơn khi vòng tròn bạo lực này luôn tiếp tục.
– Bỏ đi, chạy trốn về tinh thần và vật chất. Những đứa trẻ có nhu cầu và cảm xúc bị chối bỏ, ngó lơ, trừng phạt chúng sẽ nghĩ mình là người bỏ đi, và có xu hướng tương lai rơi vào tình trạng tệ nạn.

2. Mua chuộc và phần thưởng
Đôi khi bố mẹ hài lòng với những gì con thực hiện, bố mẹ tiếp tục đưa ra nhiều phần thưởng để tính toán cho mỗi việc tốt con làm. Nhưng điều này thực sự có mang lại điều tốt cho con?
Thật ra, những đứa trẻ thường xuyên bị mua chuộc hoặc thưởng quà thường sẽ trở thành những người quá lệ thuộc vào người khác để được chấp nhận và công nhận, thiếu tự tin vào bản thân và ý thức trách nhiệm. Trẻ sẽ hành động nếu:
– Mình sẽ nhận được gì?
– Việc này có được tính vào đâu không?
– Có ai sẽ thấy mình làm không?
– Mình làm có đúng cách của ai đó không?
Phần thưởng, mua chuộc sẽ chỉ mua được sự vâng lời tạm thời, nhưng cái giá phải trả là một đứa trẻ thiếu trách nhiệm, không năng động, thiếu kiên nhẫn, thiếu lòng trắc ẩn, và ích kỉ.

Vậy, dạy con như thế nào? Hãy ở bên và cho con những món quà về:
– Tính kiên định
– Sự tự giác
– Lòng nhân ái
– Tính trách nhiệm

Một đứa trẻ lớn lên là cả một quá trình nuôi dạy, đồng hành bởi bố mẹ. Vì thế một số quy tắc mà người lớn cần để ý:
1. Trẻ em luôn xứng đáng được yêu thương và hưởng những điều tốt đẹp nhất.
2. Đừng đối xử với trẻ theo cách mà chính bản thân mình không muốn bị đối xử thế.
3. Hãy làm theo cách không làm tổn hại đến lòng tự trọng của đứa trẻ và chính bản thân mình.
***
Mong rằng bài viết này sẽ phần nào hữu ích với bố mẹ!